Annemarie van Gaal

Van Helmond naar Moskou en van mediagigant tot tv-persoonlijkheid: Annemarie van Gaal geldt als een van de invloedrijkste zakenvrouwen van Nederland. In de jaren negentig bouwde ze in Rusland een mediabedrijf op vanaf de grond, midden in een land dat net zijn deuren opende voor het Westen. Inmiddels is ze investeerder, schrijver, adviseur en veelgevraagd spreker. Tegen Strictly Business vertelt Annemarie over de grootste lessen uit haar carrière, de risico’s die ze nam, de blunders die ze maakte en de kansen die ze greep. “Een ondernemer denkt altijd in oplossingen, nooit in problemen.”

Wat is volgens jou de belangrijkste eigenschap van een succesvolle ondernemer?

"Als ik naar andere ondernemers kijk, zie ik dat ze allemaal één ding gemeen hebben: ze denken in oplossingen. Waar anderen blijven hangen in problemen, pakken zij het probleem direct bij de kop en zoeken naar een oplossing. Die eigenschap zit ook in mij."

Je vertrok in de jaren ’90 naar Rusland om daar een mediabedrijf op te bouwen. Wat vond je destijds het spannendst aan je vertrek naar Rusland?

"Het was een totaal andere tijd dan nu. De muur was net gevallen, Gorbatsjov was aan de macht en Rusland zette de deuren open naar het Westen. Democratie, onafhankelijke media, vrijheid van meningsuiting: het leek allemaal mogelijk. Westerse bedrijven werden uitgenodigd om zaken te doen, en mijn werkgever besloot een joint venture te starten. Toen ik hoorde dat ze iemand zochten om het op te zetten, stak ik direct mijn hand op."

Had je daar geen twijfels bij?

"Nee, geen seconde. Voor mij voelde het als een geweldige kans. Ik hou ervan om mezelf uit te dagen, om te zoeken naar de grenzen van wat ik kan. Dat is ook een typische eigenschap van ondernemers."

Wat heb je daar geleerd wat je als zakenvrouw heeft gevormd?

"In het begin vooral hoe het níét moest. Ik zat daar namens mijn werkgever en moest me houden aan de manier waarop wij in Nederland zaken doen, maar ik wist zeker dat het anders kon. Toen ze me terug wilden halen naar Nederland, besloot ik te blijven. Samen met Derk Sauer ben ik een eigen mediabedrijf gestart."

Hoe was dat, zélf ondernemen in Rusland?

"Intens. In plaats van tien problemen op een dag, had ik er honderd. Maar dat dwong me om razendsnel beslissingen te nemen. Die dynamiek paste bij me, ik functioneer juist goed onder druk."

Je bent daar uiteindelijk tien jaar gebleven. Hoe kijk je terug op die tijd in Rusland?

"Het was een bijzondere tijd. Rusland bewoog richting een open samenleving, waarin mensen zichzelf konden zijn. We hebben in die periode een succesvol bedrijf opgebouwd en in 2000 verkocht. Ik ben trots op wat we hebben neergezet en denk met veel liefde terug aan onze bladen, kranten en vooral de medewerkers."

En nu, met de kennis van nu: hoe kijk je nu naar Rusland?

"Met afschuw. En met mededogen voor de mensen daar. Velen van hen hebben geen stem meer, ze mogen zich niet uitspreken. Dat doet pijn. We hadden ook een uitgeverij in Oekraïne. De Russische en Oekraïense versies van bladen als Cosmopolitan waren echt totaal verschillend: twee aparte landen met hun eigen cultuur. Het idee van Poetin dat Oekraïne ‘bij Rusland hoort’ is wat mij betreft onbegrijpelijk."

Wat ging je doen na je terugkeer in Nederland?

"Ik had aanbiedingen liggen in New York en China, maar mijn man werd ernstig ziek. Dus koos ik ervoor om in Nederland te blijven. Ik ben teruggegaan naar een oude meisjesdroom: een eigen boetiek in de P.C. Hooftstraat. Ik begon met topmerken als Valentino en Missoni. Maar dat was te klein voor mij, dus ik begon ook onroerend goed te kopen. Uiteindelijk voelde dat niet als écht ondernemen: met weinig moeite verdiende ik meer dan in tien jaar keihard werken in Rusland. Dat paste niet bij me, dus ik ben daarmee gestopt."

En daarna?

"Ik breidde mijn uitgeverij uit en startte een communicatiebureau voor financiële dienstverlening. Maar ik had toen ook twee kinderen en een zieke man. Mijn gebruikelijke ‘heilige vuur’ stond toen even op waakvlam."

Was geld ooit een drijfveer voor je?

"Nee. Als geld mijn motivatie was geweest, had ik het in Rusland nooit volgehouden. Het harde werken, de offers… dat doe je niet voor het geld. Ondernemers die ik bewonder, zijn ook zelden geldgedreven. Ze willen iets maken, iets oplossen, ergens de beste in zijn."

Wat was je grootste zakelijke overwinning?

"De uitgeverij in Rusland. In een moeilijk land, met weinig middelen, hebben we iets groots opgebouwd. Dat zie ik nog steeds als mijn grootste prestatie."

En je grootste zakelijke blunder?

"Ik heb bladen gelanceerd die uiteindelijk niet winstgevend genoeg bleken. Met pijn in het hart moet je dan stoppen. Je kunt geen verlies blijven dragen alleen omdat je iets leuk vindt."

Wie is jouw zakelijke voorbeeld?

"Helen Gurley Brown, oprichtster van Cosmopolitan. Toen ik jong was, was dat blad mijn traktatie, daar leerde ik van. Toen ik in Rusland Cosmopolitan wilde lanceren, dacht niemand dat Hearst ons de licentie zou geven. Maar het lukte. Ik heb Helen later goed leren kennen. Ze was krachtig, visionair, en vond dat vrouwen alles konden zijn: sexy, slim en succesvol. Ze schreef zelfs een brief aan mij waarin ze me bijzonder noemde. Ze blijft mijn grootste inspiratie."

Wat is het beste zakelijke advies dat je ooit kreeg?

"Dat kreeg ik in Rusland, van Cor van Zadelhoff. Hij zei dat ik mijn ‘controls’ (mijn financiële overzicht en sturing) beter op orde moest hebben. Ik ben daar meteen mee aan de slag gegaan. Dat inzicht heeft ons gered. Vanaf toen wist ik altijd exact waar we stonden met elk blad en elke afdeling."

Hoe ben je in tv-programma’s als Dragon’s Den terechtgekomen?

"Ik werd gevraagd voor talkshows en gaf mijn mening over maatschappelijke kwesties. Ik was toen een van de weinige bekende vrouwelijke investeerders. Toen kwam Dragon’s Den. Daarna volgden programma’s als Een dubbeltje op z’n kant."

Hoe herken je een goed businessidee?

"Dat is lastig. In Dragon’s Den zie je 25 pitches op een dag, en moet je op gevoel beslissen. Ik heb alle investeringen uit die periode gedaan zoals beloofd, al zou ik ze achteraf geen van allen nog doen. Maar ik vind: als je iets toezegt, dan moet je het ook doen."

Hoe belangrijk is persoonlijke branding voor zakelijk succes?

"Voor mij is dat nooit een doel geweest. Authenticiteit is belangrijk. Als je ergens voor staat en dat consistent uitdraagt, dan komt die branding vanzelf."

Hoe kijk je aan tegen vrouwelijk leiderschap?

"We zijn er nog niet. Vrouwen krijgen minder financiering, zelfs met hetzelfde businessplan. Ze worden kritischer ondervraagd dan mannen. Hopelijk is dat over één of twee generaties anders. Vrouwelijk leiderschap is minder agressief, maar zeker niet minder krachtig. We doen het gewoon anders, en soms werkt dat beter."

Wat hou je je op dit moment mee bezig?

"Ik begeleid jonge ondernemers, zit in commissariaten en geef advies bij private equity-partijen. Ook schrijf ik columns in De Telegraaf en ben ik een boek aan het schrijven over de ‘klemzone’: over hoe talentvolle mensen soms niet uit de verf komen. En hoe je dat kunt doorbreken."

Wat wil je jonge ondernemers meegeven?

"Dat iets dat niet lukt, geen falen is. Het is een ervaring rijker. In Nederland is de angst om te falen nog te groot. Dat mag anders.